از تولد سینما تاکنون شکسپیر جذابیت بسیاری برای بازیگران داشته است؛ برخی سعی کردند توان بازیگری خود را نشان دهند و بازی خود را جاودانه کنند و برخی سعی کردند....
کارگردانی متون شکسپیر برای سینما وسوسهای است که همیشه بازیگران را به خود جذب میکند.
رالف فاینس (بازیگر «بیمار انگلیسی» و «فهرست شیندلر») امسال با «کوریولانوس» اولین تجربه خود در مقام کارگردان را رقم زد.
فیلم او اقتباسی از نمایشنامهای به همین نام نوشته ویلیام شکسپیر است. شاید به نظر این کار جسورانه بیاید، اما فاینس اولین بازیگری نیست که اقدام به انجام چنین کاری کرده است.
از تولد سینما تاکنون شکسپیر جذابیت بسیاری برای بازیگران داشته است؛ برخی سعی کردند توان بازیگری خود را نشان دهند و بازی خود را جاودانه کنند و برخی سعی کردند شکسپیر را به «مردم عادی» نزدیک کنند. حالا هدف ارائه یک دید سینمایی نو بوده یا ارضای «درونیات خود» باز هم میبینیم که انگار بازیگران نمیتوانند در برابر وسوسه شکسپیر خود را مهار کنند، حالا به عنوان بازیگر یا کارگردان. آنچه در ادامه میآید معرفی برترین آثاری است که پای بازیگران را به متنهای شکسپیر کشانده است.
«کوریولانوس» (2012) / رالف فاینس
جدیدترین اقتباسی سینمایی از شکسپیر و باز هم اولین تجربه کارگردانی یک بازیگر با متنی از این نمایشنامهنویس بزرگ. فاینس با جسارت «کوریولانوس» را مدرن کرده و در آن نقش قهرمان جنگی را بازی میکند. البته برخلاف نمایشنامه در اقتباس فاینس خبری از ارواح گذشته نیست. فاینس 10 سال پیش در اجرای تئاتری این نمایشنامه بازی کرده و گفته از همان زمان وسوسه اقتباسی سینمایی «کوریولانوس» رهایش نکرده است. فیلم در یک منطقه جنگی در زمان معاصر میگذرد و بازیگران جملات شکسپیر را دقیقا تکرار میکنند. نقش روبروی فاینس را جرارد باتلر بازی میکند که فیلم را چنین توصیف کرده است: «انگار فیلم «محفظه رنج» را شکسپیر بسازد.»
«پادشاه جان» (1899) / هربرت بیربام تری
اولین اقتباس از شکسپیر در تاریخ سینما که درواقع تبلیغی برای اجرای تئاتری «پادشاه جان» بود، نمایشی که سِر هربرت بیربام تری، بازیگر بزرگ دنیای نمایش بریتانیا در آن بازی میکرد. این فیلم بیش از آنکه بیانگر پتانسیلهای شکسپیر برای اقتباسی سینمایی باشد، تبلیغی برای بازیگر آن بود و فیلم حتی با عنوان «بیربام تری: بازیگر بزرگ بریتانیایی» روی پرده رفت. تنها چیزی که از این فیلم ناطق باقی مانده صحنه مرگ مشهور نمایشنامه است.
«هنری پنجم» (1944) / لارنس اولیویر
اولین فیلم لارنس اولیویر، بازیگر توانای سینما در مقام کارگردان. اولیویر در فیلم نقش اصلی را هم بازی میکرد، «هنری پنجم» اولین اقتباس شکسپیری در سینما بود که به موفقیت در گیشه و در میان منتقدان رسید. فیلم از طرفی بیانگر روحیه بریتانیاییها در آغاز دوران پس از جنگ جهانی دوم بود.
«ناقوسهای نیمهشب» (1965) / اورسن ولز
اورسن ولز همیشه وامدار شکسپیر بود چه پیش از ساختن این فیلم در آثاری مثل «اتللو» و «مکبث» و چه حتی پیشتر از آنکه وارد سینما شود. او کار خود را با بازی در دنیای تئاتر و حضور در تولیدات شکسپیری متعدد شروع کرد و با اجرای متنهای شکسپیر بود که به شهرت رسید. در «ناقوسهای نیمهشب»، اثر بلندپروازانه اورسن ولز، او در مقام کارگردان، فیلمنامهنویس و بازیگر از جملات شکسپیر در آثاری مثل «ریچارد دوم»، «هنری چهارم»، «هنری پنجم» و «همسران سرخوش ویندسور» بهره برده و آنها را در داستانی با محوریت شخصیت فالستاف تزریق کرده است.
«آنتونی و کلئوپاترا» (1972) / چارلتون هستون
چارلتون هستون سالها میخواست نمایشنامه محبوب شکسپیریاش یعنی «آنتونی و کلئوپاترا» را به صورت سینمایی دربیاورد و درنهایت خودش یک تنه وارد میدان شد؛ در این اقتباس سینمایی او کارگردان، بازیگر و تدوینگر است. ساخته شدن فیلم با حوادث متعدد همراه بود؛ از ریختن سقف استودیو گرفته تا ویرانی بخشی از دکور بر اثر توفان و غرق شدن یکی از کشتیهای استفادهشده در فیلم. همه اینها به کنار چارلتون هستون انتخاب بازیگر برای نقش کلئوپاترا را «کابوس» خوانده بود. در این فیلم هیلدگارد نیل نقش کلئوپاترا را بازی میکرد.
«کتاب پراسپرو» (1991) / جان گیلگاد
جان گیلگاد بارها در اجرای تئاتری نمایشنامه «توفان» نقش پراسپرو را بازی کرده بود و به چند کارگردان التماس کرده بود اقتباس سینمایی بر آن اساس بسازند. در نهایت پیتر گریناِوی، کارگردان متفاوت، صاحب سبک و شکسپیرشناس موافقت کرد. او فیلمنامه را دقیقا برای گیلگاد نوشت، فیلمنامه به شکلی بود که شخصیت گیلگاد ردی از تمام شخصیتهای نمایشنامه را داشت. «کتاب پراسپرو» تجربهای غریب است.
«ریچارد سوم» (1995) / ایان مککلن
مککلن در اجرای تئاتری «ریچارد سوم» به کارگردانی ریچارد آیر بازی کرده بود و مصمم بود این متن را به صورت سینمایی دربیاورد. مککلن خودش فیلمنامه را نوشت، بخش زیادی از متن اصلی را حذف کرد و ایده آیر را هم به آن افزود: داستان در شهری خیالی در دهه 1930 در بریتانیای زیر سلطه فاشیستها میگذرد. مککلن خودش نقش ریچارد را بازی کرد و هدفش از ساختن این فیلم را ملموس ساختن نمایشنامه برای عموم توصیف کرد.
«در جستجوی ریچارد» (1996) / آل پاچینو
اقتباسی دیگر از «ریچارد سوم» این بار به کارگردانی آل پاچینو. این بازیگر بزرگ در اقتباسش فیلم مستند را با اجرای صحنهای نمایش ترکیب کرده است. فیلم ماجرای آل پاچینو است که میخواهد فیلمی براساس «ریچارد سوم» بسازد و ما او را در مراحل تحقیق دنبال میکنیم. از طرف دیگر اجرای «ریچارد سوم» با بازی پاچینو با کمر خمیده در نقش ریچارد را هم میبینیم.
«تلاش مذبوحانه عشق» (2000) / کنت برانا
برانا اقتباسهای موفقی از «هملت» و «هنری پنجم» ساخته بود و در اقتباس «تلاش مذبوحانه عشق»، متن شکسپیر را به صورت موزیکالی هالیوودی درآورد، موزیکالی با حال و هوای فیلمهای دهه 1930. بازیگران در فیلم آواز میخوانند و این اقتباس را به تجربهای متفاوت بدل کردهاند. فیلم برانا همچنین پایان خوش دارد!
